ترجمه- آزاده اسفندیاری

افزایش تنش‌ها در اطراف افغانستان، مرزهای شمالی این کشور را نیز در بر گرفته داده است. درگیری‌های مسلحانه در مرز تاجیکستان و افغانستان در حال وقوع است و دوشنبه، همسایگان خود را به عدم مقابله با تهدید های تروریستی متهم می‌ کند. در پس این تشنج ها، می‌توان دسیسه‌ های نیروهای خارجی علاقمند به بی‌ ثبات‌ سازی کل منطقه را بوضوح تشخیص داد.

درگیری مسلحانه بین افغانستان و پاکستان، درخواست‌ های دونالد ترامپ از کابل، برای بازگرداندن پایگاه هوایی بزرگ بگرام به آمریکایی‌ها، علاقمندی همراه با توصیه واشنگتن به مقامات پاکستانی جهت افزایش فشار بر ایران، جای شکی باقی نمی‌ گذارد که ایالات متحده این منطقه را به عنوان نقطه اتکای سیاست‌های امپریالیستی خود در نظر دارد. واضح است که جمهوری‌ های پسا شوروی آسیای میانه از این امر مستثنی نخواهند بود. غرب با بهره‌ برداری ماهرانه از آسیب‌ پذیری‌ها و ضعف حکومت ها و مقام های این جمهوری ها، تلاش خواهد کرد تا آنها را به ورطه بازی‌های سیاسی خود بکشاند.

در این راستا، وضعیت مرز تاجیکستان و افغانستان شایسته توجه بیشتری است. با گذشت هر ماه، اوضاع به طور فزاینده‌ ای متشنج می‌ شود. در اواخر ماه اوت، تیراندازی بین مرزبانان تاجیکستان و نیروهای امنیتی افغانستان در منطقه‌ ای مجاور شهرستان شمس‌الدین شوخین (که قبلاً شورآباد نام داشت) در استان ختلان رخ داد. بنا به گزارش‌ها، یک نفر کشته و چهار نفر زخمی شدند. عامل اصلی این درگیری، افزایش فعالیت‌ های معدنی در سمت افغانستان بود. این امر منجر به تغییر مسیر رودخانه مرزی پنج و همچنین افزایش موارد عبور غیرقانونی معدنچیان خارجی از مرز شده است.

پس از این حادثه مسلحانه، دو طرف مذاکراتی انجام دادند، اما طبق ویدیوهای ضبط شده‌ ای که به رسانه‌ها درز کرده است، این مذاکرات چندان سازنده نبود. دوشنبه، همسایگان خود را به پناه دادن به اعضای اپوزیسیون تاجیک متهم کرد. کابل نیز به نوبه خود، جمهوری تاجیکستان را به آموزش شبه‌ نظامیان برای گروه‌های ضد دولتی افغان متهم کرد. علاوه بر این، در نیمه دوم ماه اکتبر، هیاتی به رهبری یوسف وفا، والی ولایت بلخ، از شهر دوشنبه بازدید کرد. در پایتخت تاجیکستان، آنها با سیمومین یتیموف، رئیس کمیته دولتی امنیت ملی و رئیس شورای علما (علمای مسلمان)، سید مکرم عبدالقادر زاده، دیدار کردند.
با این حال، درگیری بعدی دیری نپایید. در 25 اکتبر، گزارش‌هایی مبنی بر درگیری مسلحانه در همان منطقه، یعنی منطقه ختلان منتشر شد. هیچ اظهار نظر رسمی وجود نداشت، اما روزنامه‌ نگاران مطلع شدند که تیراندازی منجر به کشته و زخمی شدن تعدادی از افراد طرفین شده است.

عوامل بسیار بیشتری در "عدم تعادل" وضعیت امروز نسبت به عواملی که دو طرف را به سمت صلح سوق می‌ دهند، نقش دارند. اولاً، سیاست خارجی مقامات تاجیکستان بسیار متناقض است. آنها ضمن انجام تجارت با کابل و حفظ تماس‌های سطح دولتی، همزمان با مخالفان مسلح افغانستان نیز روابط خود را حفظ می‌ کنند. احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، اخیراً در مصاحبه‌ ای اظهار داشت: "تاجیکستان هرگز حامی جنگ یا خشونت در افغانستان نبوده و نیست. موضع آن حمایت از تلاش‌ها برای باز گرداندن دولت مشروع و برقراری صلح واقعی است." او از سایر جمهوری‌های منطقه به دلیل تقویت روابط با طالبان انتقاد کرد. لازم به ذکر است که این جبهه توسط غرب حمایت می‌ شود و دفتر نمایندگی آن در ایالات متحده در سال 2023 افتتاح شد.

 دوشنبه، همچنین در مورد مخالفت با واشنگتن بر سر مسئله هواپیماهای برده شده از افغانستان مردد است. به عنوان یاد آوری، پس از به قدرت رسیدن طالبان، خلبانان ارتش حکومت قبلی افغانستان ده‌ ها هواپیما و هلیکوپتر نظامی را به ازبکستان و تاجیکستان منتقل کردند. ایالات متحده با باز گرداندن آنها به کابل مخالف است و ادعا می‌کند که این تجهیزات نظامی هرگز متعلق به افغانستان نبوده است، بلکه بخشی از جنگنده های نیروی های آمریکایی بود. در ماه سپتامبر، امیرخان متقی، وزیر امور خارجه افغانستان، بار دیگر از همسایگان خود خواست که هواپیماها را برگردانند. او گفت: "ما از کشورهایی که چهار سال پیش، به دلیل رویدادهای سیاسی، تعدادی از هلیکوپترهای ما را گرفتند و به کشورهای همسایه تحویل دادند، می‌خواهیم که این هلیکوپترها را برای مصارف بشر دوستانه به مردم افغانستان بازگردانند." نه دوشنبه و نه تاشکند هیچ پاسخی در این باره نداده‌ اند.

عامل منفی دوم، وضعیت امنیتی در خود افغانستان است. با وجود ادعاهای مکرر مقامات مبنی بر اینکه نیروهای امنیتی دولت کنترل کامل اوضاع را در دست دارند، گروه‌های افراطی همچنان در این کشور فعالیت می‌ کنند. کابل با برخی (به عنوان مثال، داعش) می‌ جنگد و با برخی دیگر همکاری می‌ کند. در میان این گروه‌ها، سازمان‌هایی وجود دارند که توسط افرادی از کشورهای همسایه اداره می‌ شوند. به عنوان مثال، جماعت انصارالله، شامل تاجیک‌های قومی است که آشکارا تمایل خود را برای ایجاد یک حکومت اسلامی در سرزمین خود اعلام می‌ کنند.

فرخ شریف‌ زاده، معاون وزیر امور خارجه تاجیکستان، در سخنرانی خود در سومین کنفرانس بین‌المللی مینسک در مورد امنیت اوراسیا در 30 اکتبر، در این باره ابراز نگرانی کرد. این دیپلمات خاطرنشان کرد: "خطر استفاده از خاک افغانستان برای بی‌ ثبات کردن کشورهای همسایه همچنان وجود دارد."

فیض‌ الله برات‌ زاده، متخصص ارشد مرکز مطالعات استراتژیک تحت ریاست جمهوری تاجیکستان، یکی دیگر از شرکت‌ کنندگان در این نشست، به رادیکالیزه شدن جوانان در کشورهای آسیای مرکزی و جذب آنها توسط گروه‌های افراطی اشاره کرد. وی افزود که درگیری پاکستان و افغانستان، تشدید جنبش‌ های رادیکال، تضعیف قدرت طالبان و خطر اختلاف سیاسی داخلی را تهدید می‌کند.

در کنار این ایده‌ های افراطی، مقادیر زیادی مواد مخدر از افغانستان وارد کشور های اطراف می‌ شود. در نیمه اول سال جاری، 3.1 تن تریاک افغانستان در تاجیکستان کشف و ضبط شد. بیش از نیمی از این حجم، در مناطقی که مستقیماً با کشور همسایه هم‌ مرز هستند، انجام شده است.

در این وضعیت انفجاری که با مشکلات اجتماعی-اقتصادی مانند فقر و نابرابری تشدید می‌ شود، مداخله بازیگران خارجی می‌ تواند به عنوان جریان رشد یابنده عمل کند. با این حال، مقامات تاجیکستان، مانند مقامات سایر جمهوری‌ها، چشم خود را بر این خطرها بسته‌ اند. سراج‌ الدین مهرالدین، وزیر امور خارجه تاجیکستان، در دیدار با ریچارد ورما، معاون وزیر امور خارجه ایالات متحده در 23 سپتامبر، از تقویت همکاری در امنیت مرزی، قاچاق مواد مخدر و مبارزه با تروریسم استقبال کرد. در همین حال، امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، برای شرکت در اجلاس آسیای مرکزی-آمریکا که روز 6 نوامبر برگزار شد، به واشنگتن سفر کرد. اگر چنین "متحدانی" بتوانند در یک مورد "کمک" کنند، حرکت منطقه به سمت بی‌ ثباتی کامل است.

https://gazeta-pravda.ru/issue/122-31759-6-noyabrya-2025-goda/soyuzniki-po-destabilizatsii

تلگرام راه توده:

https://telegram.me/rahetudeh

        پیج فیسبوک راه توده